mercoledì 22 giugno 2022

Cicerone scrive ad Attico [da Cicerone]

 

Narro tibi me relegatum esse in Formiano. Dies enim nullus erat, Antii cum essem, quo non melius scirem quid Romae ageretur quam ii qui erant Romae. Etenim litterae tuae, non solum quid Romae, sed etiam quid in re publica, neque solum quid accideret, verum etiam quid futurum esset, indicabant. Nunc non multum scire possumus. Quare, quamquam (= sebbene) iam te ipsum exspecto, tamen isti puero, quem ad me statim iussi recurrere, da ponderosam epistulam, plenam omnium non modo rerum actarum sed etiam opinionum tuarum, ac diem quo Roma sis excessurus cura ut sciam. Nos in Formiano esse volumus usque ad pridie Nonas Maias. Eo si ante eam diem non veneris, Romae te fortasse videbo. Cura ut valeas.

 

Una visita alla fattoria (struttura commentata)

 

(dopo aver tradotto il passo)

 

Una riflessione per comprendere la cultura classica

 

In che senso qui Marcello si comporta come un pater familias? Cerca di ricordare le caratteristiche di questa figura centrale della società romana.

 

Marcellus,

ubi ad villam venit,

(questo avverbio è qui usato come congiunzione)

fundum circumiit

(da che verbo composto deriva?)

 

et cognovit

quomodo villicus eum coluisset.

(che subordinata è? Ne trovi molte in questo brano. Attenzione alla consecutio.)

 

Postridie villicum ad se vocavit

et rogavit

quae opera in villa fecisset.

 

Villicus respondit:

 

«Novum stabulum aedificavi,

nam vetus nimis angustum erat».

 

Exposuit

quam ruinosa fuisset cella vinaria,

quomodo eam firmiorem refecisset.

(attenzione al grado dell’aggettivo)

 

Marcellus eum laudavit

et rogavit

quid in agris fecisset,

satisne ad tempus opera confecisset.

(che valore ha la particella enclitica?)

 

Villicus dixit:

 

«Servi poma omnia collegerunt

et magnam vini copiam fecerunt».

 

Marcellus autem quaesivit

quale vinum fuisset,

(qual è il significato di questo aggettivo interrogativo?)

tum villicus respondit:

 

«Nescio

quale fuerit,

 

nam aeger fui

et doleo

quod vinum novum gustare non potui».

 

Una visita alla fattoria (struttura)

 

Marcellus,

ubi ad villam venit,

fundum circumiit

 

et cognovit

quomodo villicus eum coluisset.

 

Postridie villicum ad se vocavit

et rogavit

quae opera in villa fecisset.

 

Villicus respondit:

 

«Novum stabulum aedificavi,

nam vetus nimis angustum erat».

 

Exposuit

quam ruinosa fuisset cella vinaria,

quomodo eam firmiorem refecisset.

 

Marcellus eum laudavit

et rogavit

quid in agris fecisset,

satisne ad tempus opera confecisset.

 

Villicus dixit:

 

«Servi poma omnia collegerunt

et magnam vini copiam fecerunt».

 

Marcellus autem quaesivit

quale vinum fuisset,

tum villicus respondit:

 

«Nescio

quale fuerit,

 

nam aeger fui

et doleo

quod vinum novum gustare non potui».

 

Una visita alla fattoria

 

Marcellus, ubi ad villam venit, fundum circumiit et cognovit quomodo villicus eum coluisset. Postridie villicum ad se vocavit et rogavit quae opera in villa fecisset. Villicus respondit: «Novum stabulum aedificavi, nam vetus nimis angustum erat». Exposuit quam ruinosa fuisset cella vinaria, quomodo eam firmiorem refecisset. Marcellus eum laudavit et rogavit quid in agris fecisset, satisne ad tempus opera confecisset. Villicus dixit: «Servi poma omnia collegerunt et magnam vini copiam fecerunt». Marcellus autem quaesivit quale vinum fuisset, tum villicus respondit: «Nescio quale fuerit, nam aeger fui et doleo quod vinum novum gustare non potui».

 

Cesare parte per l’Italia (struttura commentata)

 

(dopo aver tradotto il passo)

 

Una riflessione per comprendere la cultura classica

 

Che immagine vuol dare di sé qui Cesare? Di quali doti è fornito?

 

Se però leggi tra le righe puoi ricavare da questo testo anche un’immagine diversa, quasi opposta…

 

Tali modo vastatis regionibus

(che struttura nominale qui riconosci? attenzione al tempo; incontrerai più volte nel brano questo sintagma)

exercitum Caesar duarum cohortium damno Durocortorum Remorum reducit,

(che compl. è espresso dal toponimo? Osserva che è retto da un verbo di movimento)

 

concilioque in eum locum Galliae indicto,

de coniuratione Senonum et Carnutum quaestionem habere

instituit

et

de Accone,

(a quale subordinata appartiene questo compl.?)

qui princeps eius consilii fuerat,

(che pronome è? a chi si riferisce?)

graviore sententia pronuntiata,

(tieni conto del grado dell’aggettivo)

more maiorum supplicium sumpsit.

 

Nonnulli

iudicium timentes

profugerunt.

 

Quibus cum aqua atque igni interdixisset,

(che pronome riconosci? Qui però si trova in un altro tipo di subordinata e quindi non è usato nel suo valore proprio)

(attenzione alla consecutio)

duas legiones ad fines Treverorum, duas in Lingonibus, sex reliquas in Senonum finibus Agedinci in hibernis conlocavit

(che caso è Agendici? Considera che si tratta di un nome di città)

 

frumentoque exercitui proviso,

ut instituerat,

(che valore ha questa congiunzione? Osserva il modo del verbo)

in Italiam profectus est.

 

Cesare parte per l’Italia (struttura)

 

Tali modo vastatis regionibus

exercitum Caesar duarum cohortium damno Durocortorum Remorum reducit,

 

concilioque in eum locum Galliae indicto,

de coniuratione Senonum et Carnutum quaestionem habere

instituit

et

de Accone,

qui princeps eius consilii fuerat,

graviore sententia pronuntiata,

more maiorum supplicium sumpsit.

 

Nonnulli

iudicium timentes

profugerunt.

 

Quibus cum aqua atque igni interdixisset,

duas legiones ad fines Treverorum, duas in Lingonibus, sex reliquas in Senonum finibus Agedinci in hibernis conlocavit

 

frumentoque exercitui proviso,

ut instituerat,

in Italiam profectus est.

 

Cesare parte per l’Italia [da Cesare]

 

Tali modo vastatis regionibus exercitum Caesar duarum cohortium damno Durocortorum Remorum reducit, concilioque in eum locum Galliae indicto, de coniuratione Senonum et Carnutum quaestionem habere instituit et de Accone, qui princeps eius consilii fuerat, graviore sententia pronuntiata, more maiorum supplicium sumpsit. Nonnulli iudicium timentes profugerunt. Quibus cum aqua atque igni interdixisset, duas legiones ad fines Treverorum, duas in Lingonibus, sex reliquas in Senonum finibus Agedinci in hibernis conlocavit frumentoque exercitui proviso, ut instituerat, in Italiam profectus est.