martedì 9 luglio 2024

Il leone malato e il cavallo (struttura commentata)

 

(dopo aver tradotto il passo)

Una riflessione per comprendere la cultura classica

 

A quale genere letterario appartiene questo testo? Quali caratteristiche di esso qui riconosci?

 

Analizza il comportamento dei vari personaggi.

 

Ricava il giudizio implicito dell’A. su questo episodio.

 

Leo,

qui

(che pron. è? A chi si riferisce? Di quale predicato è il sogg.?)

silvae bestias crudelissime persequi

(che modo è? Da quale verbo dipende?)

(In che diatesi si trova? Trovi altri verbi nella stessa diatesi?)

solitus erat,

gravissimo morbo affectus,

ante specum suum recubabat.

(qual è il sogg.?)

 

Cum id cognovissent,

(attenzione alla consecutio)

omnes bestiae,

quae ab eo plurima mala passae erant,

(che pron. è? A chi si riferisce?)

(quale diatesi presenta questo verbo? Quindi che compl. è ab eo?)

confisae

(con chi concorda? Attenzione alla diatesi)

inimicum suum brevi moriturum esse,

maxime eius morbo gavisae sunt

atque ad eum accurrerunt,

ut ulciscerentur.

 

Itaque lupus dentibus leonem adortus est

et ipse asinus,

inter ceteras bestias

quae leonem

morientem

aggrediebantur,

ungulis eum percussit,

leonis infirmitate confisus.

 

Cum solus equus regem animalium non adoriretur,

asinus dixit:

 

«Cur mala

quae passus es

ulcisci

cunctaris?

 

Reminiscere

(attenzione al modo!!!)

matrem tuam istius morsibus mortuam esse!».

 

At equus:

 

«Non sum ego similis vobis

inimicum aegrum aggredientibus

(che modo è? Con chi concorda?)

nec adoriri soleo eum

qui se defendere non potest.

 

Me ignavum ipse putarem,

si exemplum vestrum sequerer».

(che tipo di periodo riconosci? Definiscilo esattamente sulla base del modo e del tempo dei verbi)

 

Il leone malato e il cavallo (struttura)

 

Leo,

qui

silvae bestias crudelissime persequi

solitus erat,

gravissimo morbo affectus,

ante specum suum recubabat.

 

Cum id cognovissent,

omnes bestiae,

quae ab eo plurima mala passae erant,

confisae

inimicum suum brevi moriturum esse,

maxime eius morbo gavisae sunt

atque ad eum accurrerunt,

ut ulciscerentur.

 

Itaque lupus dentibus leonem adortus est

et ipse asinus,

inter ceteras bestias

quae leonem

morientem

aggrediebantur,

ungulis eum percussit,

leonis infirmitate confisus.

 

Cum solus equus regem animalium non adoriretur,

asinus dixit:

 

«Cur mala

quae passus es

ulcisci

cunctaris?

 

Reminiscere

matrem tuam istius morsibus mortuam esse!».

 

At equus:

 

«Non sum ego similis vobis

inimicum aegrum aggredientibus

nec adoriri soleo eum

qui se defendere non potest.

 

Me ignavum ipse putarem,

si exemplum vestrum sequerer».

 

Il leone malato e il cavallo

 

Leo, qui silvae bestias crudelissime persequi solitus erat, gravissimo morbo affectus, ante specum suum recubabat. Cum id cognovissent, omnes bestiae, quae ab eo plurima mala passae erant, confisae inimicum suum brevi moriturum esse, maxime eius morbo gavisae sunt atque ad eum accurrerunt, ut ulciscerentur. Itaque lupus dentibus leonem adortus est et ipse asinus, inter ceteras bestias quae leonem morientem aggrediebantur, ungulis eum percussit, leonis infirmitate confisus. Cum solus equus regem animalium non adoriretur, asinus dixit: «Cur mala quae passus es ulcisci cunctaris? Reminiscere matrem tuam istius morsibus mortuam esse!». At equus: «Non sum ego similis vobis inimicum aegrum aggredientibus nec adoriri soleo eum qui se defendere non potest. Me ignavum ipse putarem, si exemplum vestrum sequerer».

 

Il traditore Timocare (struttura commentata)

 

(dopo aver tradotto il passo)

Una riflessione per comprendere la cultura classica

 

In quale periodo storico ci troviamo? Cosa sai dei personaggi qui citati?

 

Spiega in dettaglio le ragioni del comportamento dei Romani. Da quali virtù sono guidati? Quale scala di valori emerge da questo passo?

 

Che immagine di sé vogliono dare i Romani?

 

Individui un’analogia etica fra i Romani e il loro nemico?

 

Cum Pyrrhus rex in terra Italia esset

(che tipo di subordinata riconosci? Ripassa la consecutio temporum)

et unam atque alteram pugnam prospere pugnavisset

(com’è meglio rendere unam atque alteram? La trad. letterale ha poco senso)

Romanique solliciti essent

et pleraque Italia ad regem descivisset,

tum Ambraciensis quispiam Timochares, regis Pyrrhi amicus, ad Caium Fabricium consulem furtim venit

ac praemium petivit

et promisit

se necaturum esse regem venenis

(che modo è? Perché si trova in questo tempo?)

 

et dixit:

 

«Id facile erit

quoniam filius meus pocula in convivio regi ministrat».

 

Eam rem Fabricius ad senatum scripsit.

 

Senatus ad regem legatos misit

(qual è il sogg.?)

Mandavitque

ut de Timochare nihil proderent,

(che tipo di subordinata riconosci? Osserva il tipo di verbo che la regge. Ne trovi anche altre analoghe?)

sed monerent

ut rex circumspectius ageret

(circumspectius: cos’è secondo l’analisi grammaticale? In che grado si trova?)

atque a proximorum insidiis salutem defenderet.

 

Pyrrhus populo Romano laudes atque gratias scripsit

Et

quoscumque captivos tum habuit,

(che pronome è? Individuane esattamente la natura. A chi si riferisce?)

vestivit

et reddidit.

(quale compl. ogg. è sottinteso?)

 

Il traditore Timocare (struttura)

 

Cum Pyrrhus rex in terra Italia esset

et unam atque alteram pugnam prospere pugnavisset

Romanique solliciti essent

et pleraque Italia ad regem descivisset,

tum Ambraciensis quispiam Timochares, regis Pyrrhi amicus, ad Caium Fabricium consulem furtim venit

ac praemium petivit

et promisit

se necaturum esse regem venenis

 

et dixit:

 

«Id facile erit

quoniam filius meus pocula in convivio regi ministrat».

 

Eam rem Fabricius ad senatum scripsit.

 

Senatus ad regem legatos misit

Mandavitque

ut de Timochare nihil proderent,

sed monerent

ut rex circumspectius ageret

atque a proximorum insidiis salutem defenderet.

 

Pyrrhus populo Romano laudes atque gratias scripsit

Et

quoscumque captivos tum habuit,

vestivit

et reddidit.

 

Il traditore Timocare [da Aulo Gellio]

 

Cum Pyrrhus rex in terra Italia esset et unam atque alteram pugnam prospere pugnavisset Romanique solliciti essent et pleraque Italia ad regem descivisset, tum Ambraciensis quispiam Timochares, regis Pyrrhi amicus, ad Caium Fabricium consulem furtim venit ac praemium petivit et promisit se necaturum esse regem venenis et dixit: «Id facile erit quoniam filius meus pocula in convivio regi ministrat». Eam rem Fabricius ad senatum scripsit. Senatus ad regem legatos misit mandavitque ut de Timochare nihil proderent, sed monerent ut rex circumspectius ageret atque a proximorum insidiis salutem defenderet. Pyrrhus populo Romano laudes atque gratias scripsit et quoscumque captivos tum habuit, vestivit et reddidit.

 

Definizione dell’amicizia (struttura commentata)

 

(dopo aver tradotto il passo)

Una riflessione per comprendere la cultura classica

 

Su cosa si fonda l’ideale più alto di amicizia? Quali sono le caratteristiche fondamentali di questo sentimento? Chi lo concede agli uomini?

 

Tutti gli uomini concepiscono il summum bonum allo stesso modo? Quanti modelli etici vengono elencati? Cosa li differenzia?

 

Esiste per l’A. un valore più alto dell’amicizia? Secondo te perché?

 

Est enim amicitia nihil aliud

(a quale connettivo si collega nihil aliud?)

nisi omnium divinarum humanarumque rerum cum benevolentia et caritate consensio,

(attenzione alla disposizione dei sintagmi!)

qua quidem haud scio

(che pronome riconosci? A cosa si riferisce?)

an,

(che tipo di subordinata introduce? Considera il significato di haud scio)

excepta sapientia,

(che subordinata di tipo nominale è presente? Attenzione alla diatesi)

nihil melius homini a dis immortalibus datum sit.

(attenzione al tempo!!! E anche alla diatesi)

 

Alii divitias praeponunt,

alii bonam valetudinem,

alii potentiam,

alii honores,

multi etiam voluptates.

(osserva l’anafora con variatio)

(in questo elenco è sempre sottinteso lo stesso verbo)

 

Illa autem superiora caduca et incerta sunt,

posita non tam in consiliis nostris,

quam in fortunae temeritate.

 

Qui autem in virtute summum bonum ponunt,

(che pron. è? A chi si riferisce?)

praeclare illi quidem faciunt:

 

ipsa haec virtus amicitiam et gignit

et continet,

nec sine virtute amicitia esse ullo pacto potest.

 

Amicitia res plurimas continet:

nullo loco excluditur,

numquam intempestiva,

numquam molesta est.