Il pastore e il satiro (struttura)

 

Pastor,

qui in misera domo vivebat,

amicitiam cum satyro contraxit,

et eum die hiemali domum suam duxit.

 

Tota planities glacie rigebat:

etiam in domo pastoris acre frigus erat;

quare pastor ad os manum admovit

et adflavit.

 

Tum satyrus eum interrogavit:

«Cur flatum ita ex ore emittis?».

 

Pastor respondit:

«Manus meae frigore gelidae sunt;

ideo eas flatu calefacio».

 

Postea pastoris mulier cibos in mensa posuit

et,

quoniam nimis calidi erant,

pastor eos ad os admovit

et adflavit,

deinde edit.

 

Tum rursus satyrus pastorem interrogavit:

«Cur ita agis?».

 

Pastor respondit:

«Cibos refrigero,

quod nimio calore gustatui displicent

et ori stomachoque nocent».

 

Tum satyrus:

«Rem miram facis,

quoniam eodem (= col medesimo) flatu frigida calefacis,

calida refrigeras!».

 

Il pastore e il satiro

 

Pastor, qui (= che) in misera domo vivebat, amicitiam cum satyro contraxit, et eum die hiemali domum suam duxit. Tota planities glacie rigebat: etiam in domo pastoris acre frigus erat; quare pastor ad os manum admovit et adflavit. Tum satyrus eum interrogavit: «Cur flatum ita ex ore emittis?». Pastor respondit: «Manus meae frigore gelidae sunt; ideo eas flatu calefacio». Postea pastoris mulier cibos in mensa posuit et, quoniam nimis calidi erant, pastor eos ad os admovit et adflavit, deinde edit. Tum rursus satyrus pastorem interrogavit: «Cur ita agis?». Pastor respondit: «Cibos refrigero, quod nimio calore gustatui displicent et ori stomachoque nocent». Tum satyrus: «Rem miram facis, quoniam eodem (= col medesimo) flatu frigida calefacis, calida refrigeras!».

 

Una nuova arma: gli elefanti (struttura commentata)

 

(dopo aver tradotto il passo)

 

Una riflessione per comprendere la cultura classica

 

Quali elementi presenti nel brano ti fanno pensare che questa guerra rappresentò un grave pericolo per Roma?

 

Qual evento decisivo ha posto fine a questo pericolo?

 

A Romanis bellum indictum est urbi Tarento.

(attenzione, qui e in tutto il brano, alla diatesi!)

(Tarento: con quale compl. lo devi rendere in italiano?)

 

Pyrrhus, Epiri rex, cum ingenti exercitu domo sua in Italiam venit

(domo sua: che funzione logica ha? Attenzione al significato qui di domo)

et Tarentinis auxilium praebuit.

 

A senatu contra Pyrrhum P. Valerius Laevinus consul missus est.

 

Pugna commissa est,

sed a rege elephanti contra exercitum Romanum acti sunt.

 

Terribili beluarum aspectu milites territi sunt.

(quale compl. esprime aspectu?)

 

Pyrrhus deinde ad Urbem magnis itineribus contendit.

(controlla nel dizionario il significato esatto di magnis itineribus nel linguaggio militare)

 

Regis adventus magnum metum Romanis iniecit.

 

A senatu novus exercitus conscriptus est

et contra regem missus,

sed Pyrrhus in Campaniam confugit.

 

M’. Curius Dentatus postea per Italiae saltus Pyrrhum lacessivit,

(cerca a quale prenome romano corrisponde l’abbreviazione che trovi nel testo: M’.)

regem proelio vicit

et hostes fugavit.

 

Romani autem regis reditum metuebant,

sed inopinatus Pyrrhi interitus Romanos metu liberavit.

(che compl. è metu?)

 

Una nuova arma: gli elefanti (struttura)

 

A Romanis bellum indictum est urbi Tarento.

 

Pyrrhus, Epiri rex, cum ingenti exercitu domo sua in Italiam venit

et Tarentinis auxilium praebuit.

 

A senatu contra Pyrrhum P. Valerius Laevinus consul missus est.

 

Pugna commissa est,

sed a rege elephanti contra exercitum Romanum acti sunt.

 

Terribili beluarum aspectu milites territi sunt.

 

Pyrrhus deinde ad Urbem magnis itineribus contendit.

 

Regis adventus magnum metum Romanis iniecit.

 

A senatu novus exercitus conscriptus est

et contra regem missus,

sed Pyrrhus in Campaniam confugit.

 

M'. Curius Dentatus postea per Italiae saltus Pyrrhum lacessivit,

regem proelio vicit

et hostes fugavit.

 

Romani autem regis reditum metuebant,

sed inopinatus Pyrrhi interitus Romanos metu liberavit.

 

Una nuova arma: gli elefanti

 

A Romanis bellum indictum est urbi Tarento. Pyrrhus, Epiri rex, cum ingenti exercitu domo sua in Italiam venit et Tarentinis auxilium praebuit. A senatu contra Pyrrhum P. Valerius Laevinus consul missus est. Pugna commissa est, sed a rege elephanti contra exercitum Romanum acti sunt. Terribili beluarum aspectu milites territi sunt. Pyrrhus deinde ad Urbem magnis itineribus contendit. Regis adventus magnum metum Romanis iniecit. A senatu novus exercitus conscriptus est et contra regem missus, sed Pyrrhus in Campaniam confugit. M'. Curius Dentatus postea per Italiae saltus Pyrrhum lacessivit, regem proelio vicit et hostes fugavit. Romani autem regis reditum metuebant, sed inopinatus Pyrrhi interitus Romanos metu liberavit.

 

Evandro (struttura commentata)

 

(dopo aver tradotto il passo)

 

Una riflessione per comprendere la cultura classica

 

La parola hospiti fa riferimento ad uno devi valori fondamentali della civiltà antica: qual è? In quali occasioni si manifesta in questo brano?

 

Per quali doti viene qui celebrata la figura di Evandro?

 

Vetus oppidum et clarum in Arcadia Pallanteum fuit.

 

Regionis imperium Evander, Carmentis nymphae filius, tenebat.

(filius: con chi concorda?)

 

Is, civibus invisus ob patris caedem, matris admonitu, domum reliquit

(invisus: con chi concorda?)

(admonitu: a che declinazione appartiene? Che compl. esprime?)

et cum ea et paucis comitibus exul ab Arcadia in Italiam navigavit

et in Latium pervenit.

 

Ob singularem eruditionem atque litterarum scientiam brevi tempore in familiaritatem Fauni, Latinorum regis, intravit.

(quale parola è concordata con Fauni?)

 

Itaque rex summa cum benignitate non parvum agri modum hospiti Arcadi donavit.

 

Tum Evander terram comitibus suis distribuit

et domicilia aedificavit in propinquo monte,

quem Pallantem appellavit,

(quem è un pron. relativo in accusativo; a cosa si riferisce?)

(Pallantem: qual è la sua funzione logica?)

ibique Pani, deo Arcadibus grato, fanum dedicavit.

(deo: con quale parola è accordato; quale parola invece concorda con deo?)

 

Evander multos annos modeste ac moderate regnavit

(che comp. è multos annos?)

et multa beneficia incolis Italicis dedit:

 

sementis usum edocuit,

fruges ostendit,

agrestium hominum mores mitigavit,

quia legere et scribere edocuit.

(che tipo di subordinata riconosci?)

 

Senex Aeneam hospitaliter tractavit

(qual è il sogg.? che funzione logica ha qui senex?)

et ei contra Latinos auxilia cum Pallante, filio suo, libenter dedit.

 

Evandro (struttura)

 

Vetus oppidum et clarum in Arcadia Pallanteum fuit.

 

Regionis imperium Evander, Carmentis nymphae filius, tenebat.

 

Is, civibus invisus ob patris caedem, matris admonitu, domum reliquit

et cum ea et paucis comitibus exul ab Arcadia in Italiam navigavit

et in Latium pervenit.

 

Ob singularem eruditionem atque litterarum scientiam brevi tempore in familiaritatem Fauni, Latinorum regis, intravit.

 

Itaque rex summa cum benignitate non parvum agri modum hospiti Arcadi donavit.

 

Tum Evander terram comitibus suis distribuit

et domicilia aedificavit in propinquo monte,

quem Pallantem appellavit,

ibique Pani, deo Arcadibus grato, fanum dedicavit.

 

Evander multos annos modeste ac moderate regnavit

et multa beneficia incolis Italicis dedit:

 

sementis usum edocuit,

fruges ostendit,

agrestium hominum mores mitigavit,

quia legere et scribere edocuit.

 

Senex Aeneam hospitaliter tractavit

et ei contra Latinos auxilia cum Pallante, filio suo, libenter dedit.